پاسخ کوتاه این است که حداقل ۲ تا ۳ ساعت قبل از امتحان باید مطالعه را کنار بگذارید و اگر امتحان صبح است، از نیمه شب به بعد دیگر هیچ مطلب جدیدی نخوانید اما پشت این توصیه یک منطق مشخص وجود دارد که وقتی بفهمیدش دیگر وسوسه نخواهید شد همه چیز را تا آخرین دقیقه ادامه دهید.
مغز شما در آخرین ساعتها چه کار میکند؟
یک تصور رایج وجود دارد که هر چقدر بیشتر بخوانیم بهتر آماده میشویم، منطقی به نظر میرسد اما مغز انسان دقیقاً برعکس این تصور عمل میکند مخصوصاً در ساعتهای آخر قبل از یک امتحان مهم.
وقتی مطلبی یاد میگیرید مغز بلافاصله شروع به پردازش آن نمیکند و این اطلاعات ابتدا در حافظه کوتاهمدت نگه داشته میشوند و بعداً اغلب در طول خواب به حافظه بلندمدت منتقل میشوند، به این فرآیند تثبیت حافظه میگویند و بدون خواب کافی اتفاق نمیافتد، پس اگر شب امتحان تا ساعت چهار صبح بیدار بمانید و بخوانید همان چیزی که خواندهاید تا حد زیادی در ذهنتان تثبیت نمیشود و مغزتان فرصت ندارد آنها را فایلبندی کند.
اضطراب قبل از امتحان
یکی از مشکلات درس خواندن در آخرین ساعتها این است که ذهن دیگر در حالت یادگیری نیست و در حالت اضطراب است، خواندن در این وضعیت شبیه تلاش برای پر کردن یک لیوان سوراخ است و مطلب وارد میشود اما نمیماند.
اضطراب یک مکانیسم بیولوژیک دارد، وقتی استرس بالا میرود هورمون کورتیزول آزاد میشود که مستقیماً روی هیپوکامپ بخشی از مغز که مسئول ذخیره خاطرات جدید است تأثیر منفی میگذارد، به زبان سادهتر زیر فشار شدید حتی چیزهایی که میدانید هم از دسترستان خارج میشوند پس درس خواندن در حالتی که اضطراب دارید و مغزتان هم خسته است دوبار به نتیجه امتحان آسیب میزند و هم یادگیری جدیدی اتفاق نمیافتد و هم آمادگی ذهنی فردا صبحتان کاهش پیدا میکند.
عدد دقیق چند ساعت است چیست؟ ۲ ساعت، ۳ ساعت یا بیشتر؟
پاسخ قطعی و یکسان برای همه وجود ندارد اما یک بازه معقول داریم، بیشتر متخصصان تحصیلی توصیه میکنند که در ۱۲ تا ۲۴ ساعت آخر قبل از امتحان دیگر مطلب جدیدی یاد نگیرید و حداقل ۲ تا ۳ ساعت قبل از اینکه بخوابید مطالعه را کامل متوقف کنید تا ذهن به تدریج آرام بگیرد و خواب از ادامه مطالعه مفیدتر است. تحقیقات نشان داده که دانشآموزانی که شب قبل از امتحان کیفیت خواب خوبی دارند و صبح فقط ۳۰ تا ۶۰ دقیقه مرور سریع انجام میدهند به طور میانگین بهتر از کسانی عمل میکنند که همان شب تا دیروقت خواندهاند.
آن چند ساعت آخر را چطور بگذرانیم؟
قبل از اینکه بگوییم چه کار کنید باید بگوییم چه کار نکنید: مطلب جدید نخوانید، فصلهایی که هرگز ندیدهاید را باز نکنید چون فقط اضطرابتان را بالاتر میبرد، یادداشتهای دوستانتان را نگیرید و با خودتان مقایسه نکنید که آنها چقدر بیشتر خواندهاند.
در عوض کارهایی مثل اینها واقعاً تفاوت ایجاد میکنند: یک مرور کوتاه و سبک از نکات کلیدی که قبلاً خواندهاید نه با هدف یادگیری جدید بلکه فقط برای اینکه اطلاعات در دسترس ذهنتان گرم بماند، خوردن یک وعده غذایی مناسب که پروتئین داشته باشد تأثیر واقعی روی تمرکز فردا دارد و کمی پیادهروی یا حرکت فیزیکی سبک هم به تثبیت حافظه کمک میکند چون جریان خون به مغز را بهتر میکند و در نهایت خواب کافی که اگر امتحان صبح است حداقل ۶ تا ۷ ساعت خواب واقعی داشته باشید نه چرت نیمهبیدار روی کتاب.
مرور یا یادگیری جدید؟
توقف از مطالعه به معنای صفر کردن همه چیز نیست و تفاوت بین مرور و یادگیری جدید را باید بشناسید، مرور یعنی نگاهی به چیزهایی که قبلاً خواندهاید و این کار در آخرین ساعتها مشکلی ندارد و میتواند مفید باشد اما یادگیری جدید یعنی سعی کردن یک فصل تازه را درک کنید یا مفهومی را که هرگز ندیدهاید یاد بگیرید و در آن بازه زمانی چیزی جز ایجاد سردرگمی نیست، مغز برای درک مطلب جدید نیاز به انرژی، تمرکز و بعد از آن خواب دارد تا آن را هضم کند و وقتی هیچکدام از اینها را ندارید خواندن صرفاً یک کار فیزیکی است که احساس پیشرفت میدهد اما در واقع اتفاق چندانی نمیافتد.
صبح روز امتحان کِی شروع به مطالعه کنیم؟
اگر امتحانتان ساعت ده صبح است و ساعت هفت بیدار شدید، آن سه ساعت را چطور بگذرانید؟ پاسخ روشن است، نیم ساعت تا یک ساعت مرور سریع مفاهیم کلیدی کافی است نه بیشتر و بعد از آن مرور،کتاب را ببندید، صبحانه بخورید، کمی آب بنوشید و اگر میتوانید ۱۰ دقیقه پیادهروی کنید.
دلیل اینکه مرور صبح بهتر از درس خواندن شبانه کار میکند این است که اطلاعاتی که دیشب خواندهاید حالا بعد از خواب در حافظه بلندمدت جا افتادهاند و صبح آنها را فعال میکنید نه اینکه از صفر یاد بگیرید، این فرق بزرگی است، همانطور که در روش تدریس TPR نیز بر فعالسازی یادگیری و درگیر کردن ذهن برای یادآوری بهتر تأکید میشود، وقتی سر جلسه مینشینید ذهنتان در حالت بازیابی است نه در حالت حفظ کردن.
وقتی از اول درست نخوانده باشیم
صادقانه بگوییم اگر واقعاً از قبل نخواندهاید و الان فقط چند ساعت مانده آن چند ساعت را هوشمندانه استفاده کنید نه با وحشت، اولویتبندی کنید که کدام مباحث بیشترین نمره را دارند؟ از آنها شروع کنید، از کل مطالب جدید چشمپوشی کنید و فقط روی آنچه که نیمه میدانید تمرکز کنید چون تقویت آنچه میدانید برگشت بهتری دارد تا یادگیری چیزی که هرگز ندیدهاید و نهایتاً در یک امتحان نمیشود همه چیز را جبران کرد، این را بپذیرید تا اضطراب کمتری داشته باشید، یک ذهن آرامتر در جلسه امتحان همان چیزهایی را که میدانید به یادتان میآورد و یک ذهن خسته و پر از ترس همانها را هم پنهان میکند.
جمعبندی
توقف از مطالعه در ساعتهای آخر نه یک تنبلی است نه یک خطر بلکه یک انتخاب آگاهانه است که با نحوه عملکرد واقعی مغز همخوانی دارد، حداقل ۲ تا ۳ ساعت قبل از خواب مطالعه را تمام کنید، خواب کافی داشته باشید و صبح فقط یک مرور کوتاه انجام دهید، این ترکیب سادهترین راهی است که هم آنچه خواندهاید حفظ میماند و هم سر جلسه ذهنتان آمادهتر است، امیدواریم این مطلب از ایزی ترفند برای شما مفید و کاربردی بوده باشد.
